De tweeter
Een tweeter is een hoge tonen weergever. De naam wekt de suggestie op dat een tweeter enkel het hoogste deel van het audio spectrum weergeeft. Ook omdat het luidsprekertje erg klein is ten opzichte van een woofer (voor midden en lage tonen). Bij de meeste grafieken is het “tweeter gedeelte” slechts 30% van de grafiek. Nu is dat voor metingen best wel overzichtelijk. Onder de 10.000 Hertz zijn de fluctuaties het grootst en dat geeft een goed beeld van het frequentie-gedrag.
Typische weergaven van het frequentiebereik
Een andere kijk op de tweeter
Mensen zijn erg gevoelig voor hoge tonen. Hierin zit veel informatie over richting, afstand, en identificatie (soort geluid). Lage tonen zijn trager, dus het eerste wat “binnenkomt” zijn de hoge tonen. Die bepalen bij geluidsweergave ook het kwalitatieve aspect. De beleving van ruimtelijkheid en detail zit niet in de lage tonen. Wanneer je de representatie van hoorbare frequenties evenredig verdeelt, ontstaat er een heel ander beeld. Dan blijkt ineens dat het tweeter gedeelte veel meer is dan 30%. Het door ons gehoorde deel, waar we dus alle informatie uit halen, is gemiddeld 87,5%.
Audio spectrum in evenredige verhouding
Een auto ontwerper zei eens; “Het gewicht van de lak op een auto is maar 0,2% van het geheel. Wat je van buiten ziet is meer dan 70%. Dat is de werkelijke waarde van de gekozen kleur”.
In ons geval is de tweeter ook een heel klein deel van de gehele luidspreker. De weergave van die tweeter is zelfs veel meer dan 70%. Het ontwikkelen van een zeer goede tweeter is dus heel belangrijk.

De “andere” tweeter
De meeste tweeters zijn bol. Dat is handig, want dan kan de spoel er makkelijk aangezet worden. Het probleem is wel dat de spoel dan groot en zwaar is. Iets wat 20.000 keer per seconde moet kunnen trillen moet het liefst zo licht mogelijk zijn. Focal heeft daar wat op gevonden. Draai de tweeter om en zet er een kleinere spoel op. Het gewicht neemt af en er ontstaat nog een voordeel. De bolling, nu dus een “holling” (inverted dome) heeft meteen meer ondersteuning. Buiten het hogere bereik, neemt de vervorming (Ripple) ook af.

Verschil - inverted & normale dome
Ripple effect (Rimpel)
Even terug in de tijd. Geluidsopnames werden gedaan op magneetband met enige vervorming (kan van alles zijn). Microfoons hadden ook hun eigen vervorming (inclusief ripple). De versterking was in weergave beperkt (zeker in het hoog). Die opgetelde vervorming was nu eenmaal aanwezig en iedereen was er aan gewend (gelukkig!). Pas toen alle aspecten van opname tot en met versterking sterk werden verbeterd (ook digitaal), kwamen er wat knelpunten aan het licht. We beperken ons hier tot de tweeter die het best wel moeilijk kreeg. De toen soms overdreven hoge tonen werden niet goed door de doorsnee tweeters weergegeven. Een bekend effect (en nog) is het ripple effect. Hierbij is de tweeter te groot in flexibele oppervlakte en trilt niet volledig evenredig aan de frequentie. Er ontstaat daarmee een vervorming die de hoge tonen diffuus maakt. Focal heeft door de eerder genoemde extra ondersteuning dat “opbreekpunt” niet. Het resultaat is een accuraat hoog wat soms enige gewenning vereist. Het ontbreken van die vervorming is nu eenmaal een totaal nieuwe ervaring. Zeker wanneer de huidige (nette) opnames ook nauwelijks vervorming hebben. Bij oudere opnames komen veel eerder onhoorbare details nu ook aan het licht. Een openbaring.
Ripple effect -
De Focal “inverted Dome”
De geïnverteerde dome tweeter van Focal is er in diverse materialen. Hoewel enkele materialen kostenbesparend zijn, blijft de werking superieur binnen die categorie. In het begin werd “Kevlar®” gebruikt omdat dit makkelijk te bewerken was en redelijk licht. Later ging men over op Tioxid (Titanium oxide) vanwege de stijfheid (dus lagere vervorming).
Van Kevlar naar Tioxid
Inmiddels worden de “basis” tweeters gemaakt van aluminium/magnesium. Deze legering (mengsel) is betaalbaarder en minder kwetsbaar dan Tioxid. De weergave is door verbeteringen in de ophanging (met Poron) op hoog niveau en doet niet meer onder voor de Tioxid versie. De uiteindelijke prijs van een luidspreker heeft er wel positief profijt van.
aluminium/magnesium tweeter
Het hoogst haalbare in onvervormde weergave is nu de Beryllium tweeter. Dit zeer lichte materiaal kan tot 40.000 Hertz trillen en heeft het dus binnen het hoorbare spectrum zeer makkelijk. Daar komt bij dat de ruime behuizing (IHL) tegendruk tegengaat en de tweeter vrijer kan bewegen. Beryllium is tevens zo sterk dat dynamische pieken (harde klappen) volledig overkomen. Ee levensechte ervaring (binnen de geluidsweergave natuurlijk).
Beryllium tweeter
De laatste modellen hebben een grille om de tweeter te beschermen. Puristen kunnen deze eraf halen (op eigen risico!).
Beryllium tweeter - grille bescherming
Notitie
Het artikel is niet wetenschappelijk opgezet. De feitelijke basis is omgezet naar “verstaanbare” taal. Hierdoor zijn gegevens en terminologie niet voor ieder even representatief.